آیا باید به تقدیر اعتماد کنیم؟

تقدیر یکی از معدود مفاهیم انسانی است که اکثر افراد معتقدند به آن باور ندارند اما در تمام محاسبات و نتیجه گیری‌هایشان آن را لحاظ می‌کنند و هیچکدام هم با این تناقض مشکلی ندارند! اما در مورد تقدیر زود قضاوت نکنید زیرا همین مفهوم انتزاعی تلویحات عملی بسیار مفیدی در زندگی ما انسانها دارد پس بیایید کمی در مورد آن صحبت کنیم…

تقدیر چیست؟

کلمه تقدیر (Fate) از واژه لاتین Fatum به معنای “گفته شده” نشات می‌گیرد و با کلمات سرنوشت، قسمت، بخت و اقبال نیز تقریبا در یک معنا بکار می‌رود، البته کلمه تقدیر (fate) با سرنوشت (destiny) تفاوتهایی نیز دارد. یکی از این تفاوتها اینست که معمولا سرنوشت به حالتی غایی اشاره دارد اما تقدیر مفهومی روندی است و بنوعی اشاره به از پیش تعیین شده بودن رخدادهای آینده دارد، گویی که قدرتی ماورایی رویدادن  برخی از حوادث در کائنات را تضمین کرده. رویدادهایی که اجتناب از آنها برای ما ناممکن یا بسیار بعید است. اجتناب‌ناپدیرترین تقدیر در باورهای انسانی مرگ است.

چرا به تقدیر اعتقاد داریم؟

یکی از سوالاتی که ممکن است برای هر کسی پیش بیاید اینست که چرا ما به تقدیر اعتقاد داریم؟ چرا باید فکر کنیم همه وقایع توسط یک قدرت ماورائی کنترل می‌شوند؟ اگر همه چیز اتفاقی باشد چه؟ اما در نهایت باز همه‌مان ته قلبمان به آن اعتقاد داریم زیرا:

-اعتقاد به خداوند:

یکی از دلایل اعتقاد به تقدیر، اعتقاد به خداوند و هدف حکیمانه او از خلقت است و اینکه او برای ما آغاز و پایانی تعیین کرده و در فاصله این آغاز و پایان ما را در مسیری خاص هدایت می‌کند. اما همانطور که حتما خودتان هم متوجه شده‌اید، آنچه ما آن را تحت عنوان “تقدیر الهی” می‌شناسیم، بسیار کلی است و منجر به جبری بودن زندگی نمی‌شود، درست است که خداوند آغاز و پایان را مشخص کرده اما فاصله بین ایندو را به خودمان واگذار کرده، لذا بصراحت می‌توان متوجه شد اعتقاد به تقدیر نیاز به دلایل عینی‌تری نیز دارد.

 -جهل:

آیا تابحال دقت کرده‌اید افراد در چه مواقعی از کلمه تقدیر استفاده می‌کنند؟ ما در زندگی خود به کرات از کلمه تقدیر برای توجیه اتفاقاتی که دلایل آنها را نمی‌دانیم استفاده می‌کنیم لذا می‌توان اینگونه برداشت کرد که اصلی‌ترین دلیل برای اعتقاد به تقدیر “ندانستن علت رویدادن پدیده‌هاست”.

-دلایل روانشناختی:

اما اعتقاد به تقدیر بجز این دلایل فلسفی، دلایل روانشناختی جالبی هم دارد؛ دانیل وگنر –روانشناس- در پژوهش‌های خود به این نتیجه رسیده که وقتی رویدادی قریب‌الوقوع باشد یا تازه آن را از سر گذرانده باشیم، در مورد دلایل آن عینی فکر می‌کنیم اما وقتی به علل وقایعی در گذشته دور یا پیش بینی‌آینده فکر می‌کنیم، بیشتر تمایل داریم آن را به سرنوشت و تقدیر نسبت دهیم.

البته گاهی ما از تقدیر بعنوان بهانه‌ای برای فرافکنی اشتباهاتمان نیز استفاده می‌کنیم، البته این اعتقاد بحساب نمی‌آید.

آیا باید به تقدیر اعتماد کرد؟

آرون کای و تیم پژوهشی‌اش از دانشگاه دوک معتقدند  وقتی افراد با تصمیمات سختی روبرو می‌شوند و نمی‌دانند باید کدام راه را انتخاب کنند، اگر به سرنوشت اعتقاد داشته باشند اضطراب کمتری را تجربه می‌کنند؛ اینکه تصور کنیم هر اتفاقی که بیفتد از پیش تعیین شده و قرار بوده که بیفتد می‌تواند به حد زیادی از استرس ما می‌کاهد و همین کاهش استرس گاهی منجر به توانایی تصمیم‌گیری بهتر می‌شود. همچنین باور به اعتقاد هنگامی مواجهه با نتایج ناخوشایند احتمالی این انتخابها نیز ما را پذیراتر می‌کند (بما کمک می کند با این نتایج راحتتر کنار بیاییم).

این پژوهشگران این نظریه را در مورد انتخابات سال ۲۰۱۲ آمریکا مورد آزمایش قرار دادند. در این انتخابات افرادی بودند که واقعا نمی‌دانستند از بین باراک اوباما و میت رامنی کدامیک را برگزینند. این پژوهشگران تعدادی از این افراد را انتخاب کرده و میزان اعتقاد به این تقدیر را که “در نهایت همواره فرد اصلح به ریاست جمهوری می‌رسد” در آنها اندازه گرفتند. فرضیه آنها در این آزمایش تائید شد یعنی از بین افرادی که بر سر دوراهی مانده بودند آنهایی که به تقدیر اعتقاد بیشتری داشتند هم استرس کمتری نشان دادند و هم وقتی نتایج اعلام شد پذیرش بیشتری نسبت به آن داشتند (حتی آنهایی که به میت رامنی رای داده بودند).

لذا می‌توانیم نتیجه بگیریم ؛ هرچند نباید خیلی روی تقدیر حساب باز کرد اما قطعا اعتقاد به آن زندگی را برای ما آسوده‌تر خواهد کرد. لذا در پاسخ به سوال “آیا باید به تقـدیر اعتماد کنیم؟” باید گفت: بله، به تقـدیر اعتماد کنید.

تقدیر و اراده آزاد

معنایی که Merriam Webster از ایندو لغت ارائه می‌کند را درنظر بگیرید:

تقدیر: باور به اینکه قدرتی وقایع آینده را در کنترل خود دارد

اراده آزاد: آزادی در انتخاب از بین گزینه‌های موجود بدون تاثیر عوامل قبلی یا مداخلات ماورائی برای انسانها

با توجه با این تعاریف می‌توان گفت این دو مفهوم کاملا باهم در تضادند اما این امکان نیز وجود دارد که ایندو در عین متضاد بودن باهم وجود داشته باشند و حتی بین آنها رابطه تنگاتنگی نیز وجود داشته باشد. در هر حال هنوز هیچ اندیشمندی نتوانسته رابطه بین ایندو را بدرستی تبیین کند. شاید ایندو اصلا وجود نداشته باشند! کسی چه می داند؟!

منابع:

Wegner, Daniel M. The Illusion of Conscious Will, (Cambridge, Mass: The MIT Press,2002), pp.160-161.

Liberman, Nira, Michael D. Sagristano, and Yacov Trope,” The effect of temporal distance on level of mental construal,” Journal of Experimental Social Psychology (۲۰۰۲), ۳۸, ۵۲۳-۵۳۵٫

Burrus, Jeremy and Neal J, Roese, “Long Ago It was Meant to Be: The Interplay Between Time, Construal, and Fate Beliefs,” Personality and Social Psychology Bulletin (August 2006), vol. 32, no.9, 1050-1058.

S. Tang, S. Shepherd, A. C. Kay. Do Difficult Decisions Motivate Belief in Fate? A Test in the Context of the 2012 U.S. Presidential Election. Psychological Science, 2014; DOI: 10.1177/0956797613519448

تقدیرنویسنده: کارول بنت

مشاور خانواده

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از
RSS
Follow by Email
Facebook
LinkedIn