آیا تماشای تلویزیون کودکان را احمق می‌کند؟

در امریکا کلمات مترادف جالبی برای تلویزیون وجود دارد مثلا “تونل احمق‌ها، جعبه احمق‌ها، جعبه سحر‌آمیز” و بسیاری کلمات دیگر که اکثرا معنای مثبتی ندارند. این کلمات نه توهین به تلویزیون بلکه توهین به کسانی است که به تماشای تلویزیون می‌پردازند اما آیا واقعا تماشای این هیولای یک چشم ما را احمق می‌کند؟

سن نگرشهای بدبینانه نسبت به تماشای تلویزیون از سن من و بسیاری از شما بیشتر است. بیشتر این نگرشها نیز به والدین این مسئله را القا می‌کند که تماشای تلویزیون می‌تواند از طرق مختلفی به کودکان آسیب بزند مثلا “آموزش خشونت و رفتارهای ضداجتماعی، کم رنگ کردن خط قرمزها و تابوهایی مثل مسائل جنسی، ترویج عادات تغذیه‌ای مضر و …”. بیشتر این صحبت‌ها درست است اما سوال من اینجاست که آیا تماشای تلویزیون بر هوش کودکان تاثیر منفی دارد؟

خبر خوب اینست که در اینباره پژوهش‌های زیادی صورت گرفته اما خبر بد اینست که متاسفانه نتایج اکثر این پژوهش‌ها مبهم و متناقض است. اگر سوالتان این باشد که “آیا تماشای تلویزیون بر عملکرد تحصیلی کودکان تاثیر منفی دارد؟” بسته به شرایط مختلف پاسخ های متفاوتی وجود دارد؛  

اگر فرض کنیم کودک از هر لحاظ (وضعیت مالی والدین، سواد والدین، سطح هوشی کودکی و …) متوسط باشد، با زیاد شدن مدت تماشای تلویزیون، عملکرد تحصیلی هم افت می‌کند. چرا؟ واضح است که وقتی زمان تماشای تلویزیون افزایش ‌یابد تعامل بین والدین و کودک و همچنین زمان باقی‌مانده برای رسیدگی به تکالیف مدرسه نیز کاهش می‌یابد. بهمین دلیل توصیه می‌شود کودکان روزانه بیش از ۳ ساعت به تماشای تلویزیون نپردازند.

اما وقتی به همین پژوهش‌ها درباره کودکانی که والدین آنها جزو سرآمدان جامعه هستند (از لحاظ اجتماعی، مالی، تحصیلی، شغلی و ..) نگاهی بیندازیم، می‌بینیم هرچه زمان تماشای تلویزیون آنها افزایش یابد، عملکرد تحصیلی بهتری در مدرسه خواهند داشت! چرا؟ زیرا آنطور که پژوهش‌ها نشان داده، بیشتر والدین سرآمد فرصت کافی برای تحریک ذهنی کافی کودکان خود ندارند لذا ناچارا کودکان این خانواده‌ها با جعبه احمق‌ها ذهنشان را تحریک کنند.

مسئله برای کودکان خانواده‌های فقیر (مالی، فرهنگی ، اجتماعی و ..) نیز بهمین نحو است یعنی هر چه زمان تماشای تلویزیون این کودکان بیشتر باشد، عملکرد تحصیلی آنان بهتر می‌شود. چرا؟ زیرا والدین این کودکان حتی اگر فرصت کافی داشته باشند، خودشان معمولا غنای لازم برای تحریک ذهنی کودک را ندارند پس بهتر است آنها نیز تحریک ذهنی کودکشان را به جعبه احمق‌ها بسپارند.

خب، در مورد تاثیر والدین و جو خانه کودکان خیلی صحبت کردیم. اجازه دهید ببینیم نتایج این پژوهش‌ها در کشورهای مختلف چه تغییری می‌کند؟

پژوهش‌ها نشان می دهد کودکان در کشورهای ثروتمندتر ضریب هوشی بالاتر، یادگیری بهتر و سطوح بالاتری از تحصیلات را دارند (البته ایالات متحده در این بین استثناست). چرا کودکان در کشورهای ثروتمندتر عملکرد تحصیلی بالاتری دارند؟ زیرا این کشورها منابع مالی بیشتری دارند و لذا سرمایه‌گذاری بهتری بر روی آموزش می‌کنند، والدین در این کشورها فرزندانشان را برای موفقیت تحصیلی بیشتر حمایت می‌کنند و حتی زندگی روزمره در این کشورها نیز پیچیده‌تر است و نیاز به مهارتهای حل مسئله عمیق‌تری دارد. اما مهمترین عامل اینست که؛

بطور عمده عملکرد تحصیلی خوب و موفقیت در کشورهای غیر ثروتمند ارتباط چندانی بهم ندارند در حالیکه این ارتباط در کشورهای ثروتمند بخوبی بر قرار است

 در کشورهای توسعه نیافته عوامل موفقیت چیزهای دیگری از قبیل قدرت ارتباطی، رانت و … است.

اما چیز جالبی که من در این بین پیدا کردم این بود که هرچه نسبت “تلویزیون به نفر” در کشوری بالاتر بود پیشرفت تحصیلی شهروندان آن کشور نیز بیشتر بود. همچنین پژوهش‌های دیگری وجود دارند که نشان می‌دهند تعدد رسانه‌ها در یک کشور باعث اغنای فکری هرچه بیشتر مردم آن کشور می‌شود.

این یافته آشکارا با نسبت‌هایی که مردم به تلویزیون می‌دهند (جعبه احمق‌ها، جعبه سحرآمیز و …) در تضاد است. اگر بخواهیم خیلی شکاکانه به این نتایج نگاه کنیم می‌توانیم بگوییم؛ تعداد بیشتر تلویزیون در یک کشور لزوما به معنای این نیست که کودکان در آن کشورها بیشتر به تماشای تلویزیون می‌پردازند. اما جالب است بدانید در پژوهش جهانی دیگری که در سال ۲۰۰۱ به انجام رسید از کودکان کشورهای مختلف خواسته شد نحوه سپری کردن اوقات فراغتشان را شرح دهند. نتایج این پژوهش نشان می‌داد: در کشورهایی که بخش زیادی از کودکان روزانه به تماشای تلویزیون می‌پردازند، توانایی خواندن کودکان بالاتر است که این مسئله بیانگر بالا بدون میزان هوش عمومی IQ این کودکان است (توانایی خواندن و هوش عمومی همبستگی بالایی باهم دارند). همچنین دسترسی روزانه به کامپیوتر نیز اثرات مشابهی داشته است.

باید دانست همانطور که وجود تلویزیون برای کودکان خانواده‌های فقیر مفید است، برای کودکان کشورهای فقیر نیز مفید است. کودکانی که روزانه بطور مدیریت‌شده به تماشای تلویزیون می‌پردازند عملکرد تحصیلی بهتری دارند و به بیان دیگر هوش بالاتری دارند. پس در پاسخ به این سوال که “آیا تماشای تلویزیون کودکان را احمق می‌کند؟” باید گفت: کدام احمقی این حرف را زده؟!

منابع:

Barber, N. (2006). Is the effect of national wealth on academic achievement mediated by mass media and computers? Cross-Cultural Research, 40, 130-151.

تماشای تلویزیوننویسنده: دکتر نایجل باربر

روانشناس تکاملی

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر می دهد

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از