اعتیاد مثبت: مفهومی خوب با نامی بد!

بسیاری از مردم دوست دارند آشپزی کنند، به موسیقی گوش بدهند، مدیتیشن کنند، برقصند، پیاده‌روی کنند یا به تماشای تلویزیون بپردازند. اینکارها علاوه بر اینکه فعالیت‌هایی سالم و لذتبخشند، بعد از یک روز طولانی و خسته کننده به افراد آرامش هم می‌دهند. بعبارتی انجام دادن این فعالیت‌ها به آنها لذتی می‌دهد که فعالیت‌های دیگر نمی‌دهد. بعضی از افراد معتقدند اینکارها نیز نوعی اعتیاد است ولی از نوع مثبت. یکی از دوستانم که فیلسوف است روزی بمن گفت که این احساس را راجع به فلسفه دارد!

واژه اعتیاد مثبت برای اولین بار توسط ویلیام گلسر – روانشناس مشهور – در کتابی بهمین نام مطرح شد. او در این کتاب مثالهای بیشتری از این مفهوم ارائه می‌دهد و عنوان می‌کند که اعتیاد مثبت بما نیرو می‌دهد و زندگی را برای ما لذتبخش‌تر می‌کند. همچنین بما کمک می‌کند با اعتماد بنفس بیشتر، شادی بیشتر، خلاقیت بیشتر و همچنین سلامت بیشتری زندگی کنیم و در یک کلام اعتیاد مثبت برخلاف همتای منفی‌اش باعث تسهیل زندگی می‌شود.

ویلیام گلسر در کتاب خود ۶ نشانه اعتیاد مثبت را بیان می‌کند که اگر فردی در رابطه با فعالیتی تمام این ۶ ویژگی را داشته باشد، به آن اعتیاد مثبت دارد :

۱-هر فعالیت غیررقابتی که که بتوانید روزانه ۱ ساعت از وقت خود را صرف آن کنید.

۲-کاری که انجام دادن آن برایتان راحت است و نیازی نیست برای آن تلاش ذهنی کنید.

۳-کاری که آن را بتنهایی (و در مواقع نادری همراه با دیگران) انجام می‌دهید اما انجام آن منوط به حضور دیگران نیست.

۴-اعتقاد داشته باشید که این کار ارزشمند است (دارای ارزش جسمانی، ذهنی یا معنوی است).

۵-اعتقاد داشته باشید اگر بر آن کار مداومت کنید می‌توانید در آنجام آن بهبود یابید اما این مسئله تنها در ذهن شما باشد (یعنی این سنجش تنها توسط خودتان و در ذهنتان انجام شود نه توسط دیگران یا معیارهای دقیق عینی).

۶-این فعالیت باید بگونه‌ای باشد که شما در طی آن از خود انتقاد نکنید. اگر در طی انجام فعالیتی از خود انتقاد کردید (بخاطر انجام اشتباه یا عملکرد پایینتر از انتظار ) اینکار برای شما یک اعتیاد مثبت نیست.

یک اعتیاد مثبت زندگی شخص را تحت‌الشعاع قرار نمی‌دهد و از زمان خود تجاوز نمی‌کند، هرچند ممکن است سودمندی آن تمام زندگی رد را در بر بگیرد اما خود آن فعالیت محدود است. همچنینی نگرشی که فرد در طی انجام آن فعالیت به خود دارد نیز مهم است. اگر کسی در طی انجام فعالیتی از خود انتقاد کند از تبدیل شدن آن فعالیت به یک اعتیاد مثبت جلوگیری کرده است.

چیزی که در این میان مرا متعجب می‌کند اینست که چرا ویلیام کلسر به فعالیت‌های مثبتی که به نفع فرد است نام اعتیاد داده؟ زیرا اعتیاد یک مفهوم منفی است و چیزهایی اعتیادآور خوانده می‌شوند که دو ویژگی نشانگان ترک و ایجاد تحمل را داشته باشند (نشانگان ترک وقتی ایجاد می‌شود که فرد معتاد برای مدتی به ماده اعتیادآور دسترسی نداشته باشد و ایجاد تحمل اشاره به این دارد که فرد معتاد هر بار برای رسیدن به یک میزان ثابت لذت باید مقدار بیشتری از ماده اعتیادآور را مصرف کند) اما فعالیت‌هایی که معیارهای گلسر را برآورده می‌کنند ( ولذا اعتیاد مثبت خوانده می‌شوند) هیچکدام از این دو ویژگی را ندارند. بهمین خاطر هرگاه اصطلاح اعتیاد مثبت به گوشم می خورد برایم سخت است که آنرا در کنار دیگر مفاهیم اعتیادآور قرار دهم.

بنظر من تمام کلمات و مفاهیم یک بار معنایی سنتی دارند که باید حفظ شود مثلا کلمه اعتیاد از دیرباز به رفتارهای غیرعادی گفته می‌شده که دربردارنده عواقب منفی جسمانی و روانی بوده است. اما وقتی این کلمه را با مفهومی مثبت ترکیب می‌کنیم بار معنایی‌اش خدشه دار می‌شود و بمرور زمان از بین می‌رود.

لذا هرچند اعتیاد به فعالیت‌های خوب، پدیده مثبتی است اما استفاده از نام اعتیاد مثبت برای چنین فعالیت‌هایی خوب نیست برای مثال من چندین بار شنیده‌ام که افراد بعد از نامیدن فعایت‌های مثبتشان به این نام کم کم سایر نشانه‌های اعتیاد را نیز به این فعالیت‌ها نسبت داده‌اند مثلا “وقتی این کارو نمی‌کنم انگار یه چیزی تو زندگیم کمه” (نشانه‌های ترک – در حالی که آشکارا چنین احساسی نباید وجود داشته باشد) لذا همانطور که می‌بینیم کلمات می‌توانند بر برداشت ما از معنای فعالیت‌ها تاثیر بگذارند، حتی در این حد!

لذا بیاییم با توجه بار معنایی کلمات آنها را در جاهای درستی بکار ببریم برای مثال می‌توانیم بجای اعتیاد مثبت می‌توانیم از کلمه “عادات پسندیده” استفاده کنیم.

منابع:

William Glasser, Positive Addiction. New York: Harper Colophon Books, 1985.

اعتیاد مثبتنویسنده: دکتر پگ اوکانر

استاد فلسفه کالج سنت پیتر ایالت مینه سوتا

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از
RSS
Follow by Email
Facebook
LinkedIn