داستانهای انگیزشی ؛ شمشیری دولبه !

نمونه‌ای از داستانهای انگیزشی :

جرارد فن ولد یک اسکی‌باز حرفه‌ای هلندی بود. او علی‌رغم سرعت خوبی که داشت نتوانست در المپیک زمستانی سالهای ۱۹۹۲ و ۱۹۹۴ به مدال دست یابد. سرانجام او در سال ۱۹۹۸ بطور رسمی اسکیت را کنار گذاشت و بعنوان یک فروشنده ماشین‌های دست دوم مشغول بکار شد. اما او بطرز غیرمنتظره‌ای تصمیم گرفت در المپیک سال ۲۰۰۲ آمریکا شرکت کند، هیچکس امیدی به برنده شدن او نداشت زیرا او برای موفقیت باید از سد بزرگی بنام سرگی کلوچنیا مدال‌آور دو دوره قبلی المپیک، عبور می‌کرد. اما او به نیش و کنایه‌های ناامیدکننده دیگران گوش نداد و ناامید نشد و با تلاش فراوان نه تنها توانست کلوچنیا را شکست دهد بلکه در نهایت موفق شد رکورد جهانی اسکی سرعت ۱۰۰۰ متر را به میزان نیم ثانیه بهبود ببخشد، رکوردی که هنوز هم بنام خود اوست. وقتی که رکورد جهان را شکست و مدال طلای المپیک را بدست آورد به خبرنگاری که با او مصاحبه می‌کرد گفت؛ من یاد گرفتم همواره توان انسان بیش از آنچیزی است که فکرش را می‌کند …

معمولا وقتی افراد این داستان را می‌شنوند لبخند بر لبانشان نقش می‌بندد؛ چون همه داستان پیروزی را دوست دارند. اما آیا شنیدن داستان فن ولد منجر به ایجاد انگیزه درون ما خواهد شد؟ آیا چیزی از روح این پیروزی بما نیز خواهد رسید؟

معمولا هر کسی برای خودش یک الگوی انگیزشی دارد؛ افرادی که باید آنها را بخاطر سرسختی‌شان در مقابل لحظات سخت تحسین کرد. وقتی این داستان را برای دانشجویانم تعریف می‌کنم، از آنها می‌خواهم قهرمان انگیزشی خود را نام ببرند و اغلب آنها نیز اسامی ورزشکاران مشهور، رهبران کاریزماتیک و شخصیت‌های بشردوستی همچون مادر ترزا و دالایی‌لاما را نام می‌برند. آنها قهرمان انگیزشی ما هستند و ما به آنها احترام می‌گذاریم به این امید که روح بزرگ و شجاع آنها ما را لمس کند. اما آیا چنین چیزی امکانپذیر است؟ بستگی دارد!

پژوهش‌های محققان دانشگاه ماستریخت هلند نشان می‌دهد داستانهای انگیزشی – مثل داستان جرارد فن ولد – تنها مواقعی مفید هستند که ما از ادامه راه خسته شده‌ایم و قصد تسلیم شدن داریم. بعبارتی؛ داستانهای انگیزشی به افرادی که در راه رسیدن به آرزوهایشان گیر کرده‌اند و قصد پاپس کشیدن دارند نیرویی دوباره می‌بخشد و شجاعت ادامه مسیر را به آنها هدیه می‌دهد اما برای افرادی که هنوز خسته نشده‌اند (با قدرت در حال پیشروی هستند) یا هنوز تلاش خود را شروع نکرده‌اند حکم سم دارد، زیرا بر اساس پژوهش‌ها شنیدن داستانهای انگیزشی افراد تازه کار را از لحاظ جسمانی ضعیف کرده و آنها زودتر وادار به تسلیم می‌کند.

چرا داستانهای انگیزشی چنین اثر دوگانه‌ای دارند؟

بر اساس حدس پژوهشگران، این مسئله بخاطر “ذهن قیاسی” ماست. وقتی ما در شرایط عادی وقتی داستانهای انگیزشی قهرمانانی همچون فن ولد را می‌شنویم ناخودآگاه شروع به مقایسه خودمان با او می‌کنیم و در مقابل تلاش و دستاورد جاودانه آنها، احساس ضعف می‌کنیم. ما با خود می‌گوییم؛ این یارو برنده مدال طلای المپیک است امام من کی هستم؟! یک آدم عادی که آخرهفته‌ها روبروی تلویزیون لم می‌دهد، فوتبال تماشا می‌کند و ذرت بوداده و نوشابه می‌خورد …

لذا پژوهشگران حدس می‌زنند شنیدن داستانهای انگیزشی از این دست باعث می‌شود ما احساس بدی نسبت به خودمان داشته باشیم و انگیزه‌مان افت کند …

اما وقتی خسته‌ایم و در صدد تسلیم، ذهن ما فراموش می‌کند که ما را با آن قهرمان مقایسه کند. در این لحظات بجای اینکه با خود بگوییم “من هرگز نمی‌تونم مثل اون بشم” ناخودآگاه خود را بجای او می‌بینیم و حس می کنیم که او نیز شبیه ماست زیرا او نیز طعم تسلیم شدن را چشیده است. گویی در آن لحظات روح تلاشگر او در ما دمیده می‌شود.

با این تناقض چگونه برخورد کنیم؟

وقتی قصد دارید در راه رسیدن به آرزوهایتان اولین قدم‌ها را بردارید نیازی به داستانهای انگیزشی ندارید. نیازی به چسباندن پوستر لبرون جیمز و نیل آرمسترانگ به دیوار اتاق هم نیست! اما عیبی ندارد که بخواهیم یک الگوی انگیزشی نزدیکتر بخودمان پیدا کنیم (کسی که خیلی از ما بالاتر نباشد) تا بتوانیم از آنها بعنوان راهنمای مسیر استفاده کنیم و از موفقیت‌ها و شکست‌های آنها درس بگیریم؛ یک دانشجوی سال بالاتر، یک فروشنده کمی‌ موفقتر از ما و …

مهم اینست که بدانیم هرچقدر الگوی انگیزشی ما قابل تحسین‌تر و درخشانتر باشد ما خود را از آنها دورتر می‌بینیم و لذا امید کمتری برای رسیدن به آنها خواهیم داشت.

منابع:

Alberts HJ, Martijn C, Greb J, Merckelbach H, de Vries NK. Carrying on or giving in: the role of automatic processes in overcoming ego depletion. Br J Soc Psychol. 2007;46:383-99.

داستانهای انگیزشینویسنده: دکتر کلی مک گونیگال

روانشناس سلامت و مدرس دانشگاه استنفورد

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از
RSS
Follow by Email
Facebook
LinkedIn