چگونه شهادت شاهد عینی دادگاه را بهبود ببخشیم؟

اگر طرفدار فیلم‌های جنایی-پلیسی باشید حتما با صحنه‌ای که در طی آن پلیس یک شاهد عینی را پشت شیشه می‌آورد و از او می خواهد از بین افراد عجیب و غریبی که روبرویش ردیف شده‌اند مجرم را شناسایی کند و در آخر فیلم نیز معلوم می‌شود مجرم آن کسی بوده که مظلومانه‌ترین قیافه را داشته ( مترجم: اشاره به فیلم مضنونین همیشگی).

اما حقیقت اینست که در دنیای واقعی نتیجه بسیاری از پرونده‌های قضایی بوسیله شهادتی که شاهدان عینی ارائه می‌کنند تعیین می‌شود. شاهد عینی در بررسی یک پرونده جنایی مدرک بسیار مهمی است و قضات بطور معمول تکیه زیادی بر آنها دارند اما متاسفانه پژوهش‌ها نشان داده شهادت شاهدان عینی آنچنان که باید قابل اعتماد نیست. پرونده‌های بسیاری وجود دارند که در آنها افراد بی‌گناه بواسطه شهادت یک شاهد عینی محکوم شده‌اند اما بعد بواسطه آزمایش DNA بی‌گناهی آنها به اثبات رسیده است. از سویی دیگر در بسیاری از مواقع جنایتکارانی نیز تنها بواسطه اینکه شاهدان عینی نتوانسته‌اند آنها را شناسایی کنند از زیر تیغ قانون گریخته‌اند.

یکی از دلایل بوجود آمدن چنین مشکلاتی با شاهدان عینی اینست که تکنیک‌های شناسایی چهره از صد سال پیش تابحال هیچ تفاوتی نکرده. شاهد عینی را احضار می‌کنند، او را پشت آینه دوطرفه می‌برند که در طرف دیگر آن چندنفر مجرم سابقه‌دار به صف ایستاده‌ند و او باید مجرم را از بین آنها تشخیص دهد. این کار را با عکس نیز می‌توان انجام داد؛ به شاهد عینی آلبومی از عکسهای خلافکاران سابقه‌دار نشان داده می‌شود و خواسته می‌شود چنانچه چهره مجرم را بین آنها دید آن را نشان دهد.

نیل بریور و همکارانش در سال ۲۰۱۲ در پژوهش جالبی شیوه به خط کردن مجرمان پشت آینه دوطرفه را مورد مطالعه قرار دادند. آنها به این نتیجه رسیدند که یکی از مشکلات این روش اینست که به شاهد عینی اجازه داده می‌شود برای هر مدت زمانی که می‌خواهد به افراد نگاه کند. این کار هرچند در ظاهر منطقی بنظر می‌رسد ولی همین وقت‌اضافه به شاهد این فرصت را می‌دهد که بجز حافظه، معیارهای دیگری همچون اخلاقیات را هم وارد این فرایند کند. مثلا ممکن است این نگرانی در آنها شکل بگیرد که نکند در تشخیص اشتباه کنم و زندگی یک فرد بیگناه را نابود کنم و همین باعث تردید بیشتر در تشخیصشان می‌شود.

این پژوهشگران برای اینکه ببینند چقدر زمان برای یک شناسایی چهره با درصد اطمینان قابل قبول کافیست از چند مشارکت‌کننده خواستند ویدئوهایی از چند واقعه را تماشا کنند. پس از اندکی فاصله آلبومی پیش روی آنها قرار داده شد و از آنها خواسته شد فرد حاظر در آن ویدئوها را شناسایی کنند و این فرایند شناسایی هم به دو صورت انجام می‌شد؛ در حالت سریع هر عکس به مدت ۳ ثانیه به فرد نشان داده می‌شد و در حالت معمولی فرد اجازه داشت تا هر زمانی که علاقمند است به تصاویر نگاه کند و سر فرصت تصمیم بگیرد. در دو آزمایش اول فاصله بین تماشای ویدئو و فرایند شناسایی ۵ دقیقه بود ولی در آزمایش سوم از افراد خواستند یک هفته پس از تماشای ویدئو برای شناسایی فرد حضور یابند. در آن آلبوم نیز ۱۲ عکس وجود داشت که یکی عکس فرد حاظر در ویدئو بود و ۱۱ تای دیگر عکسهای افراد دیگری بودند که مشخصاتی شبیه به فرد درون ویدئو داشتند.

در تمام آزمایشات، افرادی که بصورت سرعتی تصاویر را نگاه کرده بودند انتخاب دقیق‌تری نسبت به شیوه دیگر داشتند اما وقتی فاصله بین دیدن ویدئو و فرایند شناسایی یک هفته بود شیوه شناسایی سرعتی ۶۶% دقت بیشتری داشت.

معمولا در دنیای واقعی فاصله بین مشاهده کردن یک جرم و شهادت در دادگاه به چندهفته و حتی گاهی چندماه می‌رسد و با توجه به نتیجه این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت هرچقدر فاصله بین رخدادن جرم و شهادت در دادگاه طولانی‌تر باشد شیوه سرعتی کارآمدتر است، البته این شیوه نیاز به بررسی‌های بیشتری دارد با اینحال پژوهش‌های مشابه نیز از شیوه سرعتی بخوبی حمایت می‌کنند. وقتی شاهدان عینی فرایند شناسایی را به سرعت انجام می‌دهند عوامل مداخله‌کننده دیگر فرصتی برای به شک انداختن او پیدا نمی‌کنند.

البته ناگفته نمایند که شهادت یک شاهد عینی به عواملی بسیار بیشتر از سرعت شناسایی بستگی دارد. یکی از این مسائل حافظه شاهد است که البته با تست هایی که قبل از شهادت از شاهدان عینی می‌گیرند اثر این عامل کمرنگتر می‌شود ولیکن از بین نمی‌رود اما مسئله مهمتری که سنجیده نمی‌شود اینست که اساسا قرار گرفتن در یک صحنه جرم استرس‌زا است و هنوز کسی نمی‌داند استرسی که شاهد عینی در صحنه جرم تحمل می‌کند چه تاثیری بر قضاوت و حافظه او دارد.

بهرحال آینده معلوم نیست، شاید در فیلم جنایی بعدی که تماشا می‌کنید شاهد عینی از شیوه سرعتی برای شناسایی مجرم استفاده کند.

شاهد عینینویسنده: دکتر آرتور مارکمن

روان شناس شناختی و استاد دانشگاه تگزاس

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر می دهد

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از