چگونه تفکر انتقادی را در کلاسمان جاری سازیم؟

یکی از بهترین راههایی که می‌توان بوسیله آن تفکر انتقادی را در کودکان براه انداخت “تدریس فمینیستی” است. اما تدریس فمینیستی (feminist teaching) چیست و از آن مهمتر اینکه این روش چگونه تفکر انتقادی را در کودکان براه می‌اندازد؟ ممکن است در ابتدا نام تدریس فمینیستی کمی شما را به اشتباه بیندازد ولی آنطور که جین شکلفورد در مقاله‌ای که در سال ۱۹۹۲ منتشر ساخت می‌گوید “تدریس فمینیستی نامی است که از سال ۱۹۸۰ در جهان باب شد و به مجموعه بسیار متنوعی از روشهای تدریس اطلاق می‌شود که تعریفش از انسان، مرد سفیدپوست اروپایی نیست” اما اینکه چرا به آن تدریس فمینیستی می‌گویند به این خاطر است که این نگاه (که انسان فقط مرد سفیدپوست اروپایی نیست) در ابتدا توسط فمینیست‌ها (گروههای طرفدار برابری حقوق زنان و مردان) به جهان عرضه شد. آنها سبک مطالعه‌ای خود را نیز ابداع کردند که بعدها توسط دیگران و به مقاصد دیگری از جمله پرورش تفکر انتقادی نیز بکار رفت.

سوزان فینر و باربارا مورگان در مطالعات خود بر روی کتابهای درسی به این نتیجه رسیدند که نمی‌توان در این کتابها درسی را پیدا کرد که سوگیری جنسیتی یا نژادی نداشته باشد لذا آنها که از مبارزه با این سوگیری‌ها خسته شده بودند پیشنهاد کردند از آنجائیکه نمی‌توانیم جهان را عوض کنیم بهتر است نگاه خود به جهان را عوض کنیم. آنها شیوه‌ای را ابداع کردند که بوسیله آن بتوانیم اصطلاحا “خارج از جعبه” به جهان بنگریم، جعبه‌ای که بوسیله سوگیری‌ها، پیش‌زمینه‌های ذهنی و باورهای ما شکل گرفته و دید ما را محدود می‌کند. اگر دقت کرده باشید معنای تفکر انتقادی نیز همین است. برای اینکار روشهای زیادی وجود دارد. در ادامه با این روشها آشنا می‌شویم.

مواد و محتوای آموزشی

همانطور که شکلفورد می‌گوید؛ یکی از راههای پرورش تفکر انتقادی در دانش‌آموزان بوسیله روش تدریس فمینیستی، انتخاب بسیار دقیق محتوای درسی است. معلمان باید محتوای درسی را به‌گونه‌ای انتخاب کنند که به دانش‌آموزان اجازه بررسی اطلاعات و از آن مهمتر روشهای مختلف بررسی آن اطلاعات را بدهند. یکی از این روشها سوق دادن دانش‌آموزان به نقد کردن مطالب کتاب است؛ اینکه از دانش‌آموزان بخواهیم از هر جای کتاب که می‌توانند ایراد بگیرند. جالب است بدانید این کار نه تنها باعث فهم بهتر مطالب کتاب می‌شود بلکه باعث پرورش روحیه شکاکیت نیز در دانش‌آموزان می‌شود.

محتوای درسی باید به گونه‌ای باشد که مهارت حل مسئله را در کودکان پرورش دهد که این به نوبه خود به دانش آموزان می‌آموزد چگونه سوالات خوبی بپرسند. فایده پرسیدن سوالات خوب اینست که به دانش آموز می‌آموزد چگونه فکر کند، در ذهنشان جمله‌بندی کند و حرفهایش را بصورت استدلالی بیان کند و همانطور که می‌دانید توان بیان دیدگاه و مفروضات ذهنی دو بعد اساسی تفکر انتقادی است.

محیط کلاس

در شیوه سنتی تدریس، معلم از ابتدا تا انتها قدرت برتر کلاس است . اما بر اساس گفته‌های شکلفورد هرچند بخشی از این سبک مقتدرانه ناشی از شکل سیستم آموزش و پرورش است ولی معلمان می‌توانند تا حدودی آن را با چاشنی دموکراسی همراه کنند. اما حتی این دموکراسی نیز معلم را از جایگاه اقتدار پایین نمی‌کشد و دانش‌آموز خود را در آن سطحی نمی‌بیند که بخواهد به گفته‌های معلم شک یا انتقاد کند بدین منظور لازم است معلمان در طی ساعات کلاس وقتی را به بحث آزاد اختصاص دهند. بحث آزاد به دانش‌آموزان امکان ورود به بحث را می‌دهد و در پی اینکار دانش‌آموزان شروع به کاوش ذهن یکدیگر می‌کنند. و هنگامی که دانش‌آموزان در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند راحت‌تر می‌توانند با یکدیگر بحث کنند (در مقایسه با وقتی که در برابر معلم قرار می‌گیرند) پس بردن کلاس به این سمت می‌تواند تا حدود زیادی تفکر انتقادی را ترویج دهد. لذا بحث آزاد در کلاس وقت تلف کردن نیست بلکه کاریست هدفمند و مفید.

تکالیف درسی

یکی از بخش‌های جدانشدنی تحصیل تکلیف است و یکی از رایجترین شیوه‌های ارائه تکلیف، تکالیف نوشتاری است. طبق نظر شکلفورد تکالیف نوشتاری می‌توانند نقش زیادی در تشویق دانش‌آموزان به اکتشاف ایده‌ها داشته باشند. تکالیف نوشتاری می‌تواند شامل انشا، املا، خلاصه کردن، پاسخ دادن به مسائل و جمع‌آوری اطلاعات باشد و نکته مهم اینجاست که نوشتن نه تنها می تواند به یادگیری دانش‌آموز کمک کند بلکه روش بازخوردی خوبی است که به معلم نشان می‌دهد دانش‌آموز چه نقایص و چه نقاط قوتی دارد. طبق نظر ریور نوشتن نه تنها برای پرورش تفکر انتقادی خوب است بلکه به دانش‌آموزان کمک می‌کند بهتر یاد بگیرند و به دانش موجود در ذهنشان نظم بدهند. لذا تا جاییکه می‌توانیم دانش‌آموزان را به سمت نوشتن سوق دهیم اما نکته مهم درباره نوشتن اینست که سعی نکنیم دانش‌آموزان را وادار به کپی برداری کنیم (مشق نوشتن) بلکه بهتر است از آنها بخواهیم تنها بنویسند مثلا اعتقاد شخصی‌شان درباره موضوع یا رخدادی خاص یا نظرشان درباره یک سخنرانی را بنویسند.

منابع:

Berks, R. & Burbules, N. (1999). Critical Thinking and Critical Pedagogy: Relations,         Differences, and Limits. Critical Theories in Education.            http://faculty.education.illinois.edu/burbules/papers/critical.html(link is external)

Rivard, L. (1994). A Review of Writing to Learn in Science: Implications for Practice and  Research. Journal of Research In Science Teaching. Vol. 31. No. 9, 969-983    

Shackelford, J. (1992). Feminist Pedagogy: A Means for Bringing Critical Thinking and     Creativity to the Economics Classroom. Alternative Pedagogies and Economic Education. Vol. 82. No.2, 570-76.

نویسنده: بخش ۱۵ انجمن روانشناسان آمریکا

بخش مربوط به یادگیری

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر می دهد

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از