چگونه در کلاس توجه دانش‌آموزان را به درس جلب کنیم؟

هزاران سال پیش (۳۶۰ سال قبل از میلاد مسیح) افلاطون آموزش زورکی را اینگونه تقبیح کرد:

کودکان باید بیاموزند ولی نه به زور. یک مرد آزاد باید در انتخاب آموختنی‌هایش نیز آزاد باشد. زیرا هرچند ممکن است ورزش زورکی برای بدن مضر نباشد ولی آموزش زورکی  قطعا برای ذهن کودک مضر است.

امروزه پژوهش‌های علوم اعصاب‌شناختی قویا از این حرف حکیمانه حمایت می‌کنند و توصیه آنها نیز اینست که آموزش باید در بستری مناسب و آکنده از لذت به دانش‌آموزان ارائه شود. شاید خیلی از شنیدن کلمه “آموزش همراه با لذت” خوشتان نیاید یا آنرا خیلی ضروری ندانید. اگر چنین است ادامه بحث را مطالعه کنید تا علل این توصیه را برایتان شرح دهم.

کودکان توجهشان به همه چیز جلب می‌شود الا چیزهای یکنواخت!

بگذارید با مثالی ساده یک مسئله بسیار مهم را برایتان شرح دهم. وارد شدن یک محرک به ذهن مثل وارد شدن یک شخص به یک کلوپ‌شبانه اختصاصی است که بجز عده‌ای خاص، سایرین نمی‌توانند به آن وارد شوند. این افراد خاص همان محرک‌هایی هستند که “تفاوت چشمگیری با سایر محرک‌ها دارند”. وقتی این افراد از ورودی (Gate) اول بسلامت عبور کردند به یک ورودی دیگر می رسند که اگر بتوانند از آن نیز رد شوند می‌توانند به جایگاه ویژه (VIP) برسند و اگر نتوانند از آن عبور کنند باید در همان سالن بمانند و پس از مدتی آنجا را ترک کنند. دروازه دوم همان “استرس” است و جایگاه VIP نیز  همان حافظه کاری است. با این حساب از بین میلیونها محرکی که در هر ثانیه توسط حواس ما (گوش، چشم، پوست، عضلات و …) احساس می‌شوند تنها چندهزارتایشان به حافظه کاری ما می‌رسند و از آنها آگاه می‌شویم، بقیه بدون اینکه ما از وجود آنها مطلع شویم از ذهن ما محو می‌شوند.

توجه را چه چیزی کنترل می‌کند؟

سیستمی که تعیین می‌کند چه چیزهایی به آگاهی ما برسند بخشی از مغز بنام “سیستم فعالسازی شبکه‌ای” (Reticular Activating System)  یا به اختصار RAS نام دارد. این بخش مغز که جزو قدیمی‌ترین بخش‌های مغز در تاریخچه تکاملی ماست مجموعه‌ای از سلولهاست که در بخش زیرین ساقه مغز قرار دارد و تمام اطلاعات حسی قبل از ورود به مغز از آن گذر می‌کند.

مهمترین اولویت برای RAS بقاست و چنانچه این سیستم تهدیدی را ادراک کند تمام اطلاعات دریافتی بجز موارد مرتبط با تهدید را نادیده می گیرد و اطلاعات مرتبط با تهدید را نیز نه به بخش شناختی مغز (که مسئول تفکر ماست) بلکه به بخش‌های پایینتر مغز که مسئول واکنش‌های جنگ یا گریز و غیرقابل حرکت شدن هستند، می‌فرستد.

خوراندن زورکی جواب نمی‌دهد حتی برای مغزهای گرسنه!

با این مقدمه می توان دریافت؛ وقتی ذهن کودک تهدیدی را ادراک کند (تبیه، احساس شرم از کلاس بعلت انجام ندادن تکالیف، ترس از اینکه در یارکشی کسی او را انتخاب نکند یا اضطراب بخاطر انجام خطا در درسی که در آن ضعف دارد) سیستم RAS تنها به مواردی که مرتبط با این تهدید باشند اجازه پردازش شدن می‌دهد و این وضعیت تا هنگامی که احساس تهدید از بین نرفته به همین صورت باقی خواهد ماند و تنها پس از آن است که مغز کارکرد عادی خود را پیدا می‌کند. لذا مخلص کلام اینست که در هنگام ترس، ناراحتی، عصبانیت و سایر عواطف استرس‌زا توجه دانش‌آموزان در اختیار خودشان نیست و درسی که معلم در این شرایط می‌دهد هرگز وارد ذهن کودک نمی‌شود.

همچنین وقتی معلم دانش آموزان را بخاطر بی‌توجهی به درس مورد انتقاد قرار دهد دقیقا نتیجه‌ای عکس حاصل می‌کند.

پس چه باید کرد؟

یکی از بهترین هدایایی که پژوهش‌های مبتنی بر تصویربرداری عصبی به جهان هدیه کرده اینست که به ما نشان داده وقتی ما در حالت عدم تهدید قرار داریم RAS  چگونه عمل می کند. وقتی تهدیدی در کار نباشد RAS عمدتا به چیزهای جدید، متفاوت و کلا هرچیزی که کنجکاوی را برانگیزد واکنش نشان می‌دهد. در همین راستا پژوهش‌ها نشان داده چیزهای تازه، غیرمنتظره، رنگی، موسیقیایی، متحرک و معطر شانس بیشتری برای راه پیدا کردن به درون ذهن دارند. وقتی دانش‌آموزان راجع به چیزی کنجکاو شدند آنگاه بدنبال توضیح برای آن می‌گردند؛ اکنون آنها آماده یادگیری هستند و باید مورد آموزش قرار گیرند.

اطلاع از نحوه عملکرد RAS بما می‌گوید کلاس درس جایی است که دانش‌آموزان باید در آن احساس امنیت کنند یعنی جائیکه در آن قوانینی روشن و بزرگسالانی وجود دارند که از جسم، دارایی و عواطفشان مراقبت می‌کنند.

تازگی و جلب توجه …

ما می‌توانیم تازگی را از طریق ارائه اطلاعات جدید، تغییر در زیر و بمی صدا، رنگی کردن نکات مهم، تغییر در اندازه نوشته، انجام حرکات موزون، برگذاری کلاس در فضای باز، تلفیق درس و موسیقی، نشان دادن تصاویر جذاب و سوال‌برانگیز و نشان دادن چیزهای غافلگیرکننده به تدریسمان اضافه کنیم. حتی یک مکث کوتاه قبل از گفتن یک کلمه نیز می تواند دانش‌آموزان را کنجکاو کند که شما در ادامه چه می‌خواهید بگویید.

دانش‌آموزاننویسنده: دکتر جودی ویلیامز

عصب شناس

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر می دهد

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از