چگونه همسرم را وادار به ترک سیگار کنم؟

سیگار اعتیاد بسیار قدرتمندی است و از همین رو ترک آن نیز بسیار سخت است (من این مسئله را از توی کتابها و مقالات نیاموخته‌ام بلکه شخصا آن را تجربه کرده‌ام) بهمین‌خاطر پس از گذشت سالها از تولید صنعتی سیگار و البته آگاهی‌بخشی بهداشتی زیادی که در جامعه صورت گرفته، هنوز هم یکی از دلایل اصلی مرگ و میر در همه جهان است.

البته محققان راههای زیادی برای ترک سیگار پیشنهاد کرده‌اند اما آمارها نشان می‌دهند بسیاری از افراد علی‌رغم هشدارهایی که از پزشکشان دریافت کرده‌اند و همچنین اشتیاق زیاد به ترک باز هم در ترک سیگار شکست می‌خورند. برای مثال بر اساس مطالعات گسترده‌ای که سازمان بهداشت عمومی ایالات متحده انجام داده؛ تعداد کسانی که تصمیم به ترک سیگار می‌گیرند و به مدت یکسال در پاکی باقی می‌ماند آمار ناامیدکننده ۱ نفر از هر ۱۲ نفر است! وقتی در ترک سیگار از جایگزین‌های سیگار همچون (چسب نیکوتین، آدامس نیکوتین، قرص نیکوتین، اسپری استنشاقی نیکوتین و …) استفاده می‌کنیم احتمال ترک سیگار تا ۱۵% بالا می‌رود (که یعنی ۱ نفر از هر ۷ نفر). مصرف همزمان چسب نیکوتین و اسپری استنشاقی شانس ترک را تا ۱۹٫۵% بالا می‌برد.

همچنین آمار‌ها نشان داده اگر در هنگام ترک سیگار از قرص ضدافسردگی زیبان (Zyban) استفاده کنیم شانس ترک تا ۳۰% بالا می‌رود و هنگامی که زیبان را با جایگزین‌های نیکوتین همراه کنیم این شانس تا ۳۵% هم می‌رسد.

یعنی بهترین‌ درمانها هم شانس ترک سیگار را نهایتا به ۱ نفر از هر ۳ نفر می‌رساند و لذا در بهترین حالت هم احتمال ترک سیگار کمتر از ترک نکردن آن است. اما یک شیوه ترک سیگار وجود دارد که خیلی‌ها از آن بی‌اطلاعند و آنطور که آمارها نشان می‌دهند بسیار موثر هم هست. این شیوه روان‌شناختی ترک سیگار “انزجار درمانی” است. در این شیوه روان‌شناسان بصورت زیربنایی به دنبال ترک سیگار هستند و برای اینکار ابتدا می‌پرسند “چرا افراد سیگار می‌کشند؟” بزبان ساده افراد به این دلیل سیگار می‌کشند که لذت دارد و لذا روان‌شناسان در این روش لذت سیگار کشیدن را گرفته و آن را با رنج جایگزین می‌کنند لذا افراد در این شیوه پس از کشیدن سیگار بجای لذت بردن، رنج می‌کشید. این رنج می‌تواند اشکال گوناگونی داشته باشد؛ از شوک الکتریکی خفیف گرفته تا حالت تهوع و کلا هر نوع احساس ناخوشایند دیگری. دلیل شیوع نیافتن این شیوه هم همین “رنجی” است که به افراد وارد می‌شود.

آمارها نشان می‌دهد شانس ترک سیگار با استفاده از شیوه انزجار درمانی ۵۲٫۵% درصد است یعنی بیش از نیمی از افرادی که برای ترک سیگار بدین شیوه متوسل می‌شوند تا یکسال بعد از دوره درمان، هنوز لب به سیگار نزده‌اند!

روشهای سنتی ترک سیگار

روشهای سنتی ترک سیگار زیادند. مثلا رایجترین روش که بیشترین شکست را هم نصیب افراد می‌کند اینست که سعی کنیم با نیروی اراده خود سیگار را ترک کنیم. در این روش افراد با تکیه بر نیروی اراده خود می‌خواهند جلوی میل یه سیگار کشیدن را بگیرند (که البته گاهی مواقع ممکن است )اما بیشتر مواقع شکست می‌خورند.

روشهای جدیدتر مبتنی بر اصول شرطی‌سازی هستند. قصد ندارم در اینجا شرطی سازی را شرح دهم (زیرا بحث بسیار گسترده‌ایست) اما با مثالی به آن اشاره می‌کنم؛ وقتی چیز ترشی می‌خوریم دهانمان پرآب می‌شود، درست است؟ وقتی یه به چیز ترش و خوشمره‌ای فکر می‌کنیم یا چیز ترشی را پشت ویترین مغازه می‌بینیم چطور؟ در چنین مواقعی با اینکه چیز ترش را نچشیده‌ایم ولی باز هم دهانمان پر آب می‌شود. زیرا این تصویر تداعی‌کننده همان لذتی است که از خوردن آن چیز ترش برده‌ایم. این موضوع بدلیل شرطی‌سازی رخ می‌دهد. سیگار کشیدن هم همینطور است. اوایل وقتی سیگار می‌کشیم، از آن لذت می‌بریم اما پس از مدتی بدلیل اینکه مقاومت بدنمان بالا می‌رود دیگر سیگار برای ما لذت سابق را ندارد اما از آنجائیکه نسبت یه آن شرطی شده‌ایم، دیدن، بوییدن، وررفتن و حس کردن آن در جیبمان نیز تداعی کننده آن لذت است و همین لذت‌هاست که ما را بسمت کشیدن دوباره و دوباره آن سوق می‌دهد. در این شیوه‌ها (مثلا جایگزینهای نیکوتین) هدف اینست که این شرطی‌سازی‌های جانبی از بین بروند و سپس در مراحل بعدی وابستگی به نیکوتین هم آهسته‌آهسته از بین برود. همانطور که پیشتر بحث کردیم اثربخشی این روشها در بهترین حالت ۳۵% است.

شیوه انزجار درمانی ترک سیگار چیست؟

شیوه انزجار درمانی نیز مبتنی بر اصول شرطی‌سازی است با این تفاوت که اصل لذت نیکوتین را هدف قرار می‌دهد. بنیانگذاران این روش بر این عقیده‌اند که وقتی اصل لذت نیکوتین باقی مانده باشد، از بین بردن شرطی‌سازی‌های جانبی (بوییدن، در دست گرفتن و …) سیگار تاثیر چندانی نخواهد داشت و از سوی مقابل وقتی اصل لذت را هدف قرار دهیم، این شرطی‌سازی‌های جانبی نیز خودبخود از بین خواهند رفت.

روش کار در این شیوه بسیار ساده و انعطاف‌پذیر است بدین صورت که شما باید سیگارها را به موادی تهوع‌آور (اما بی ضرر) آغشته کنید یا اینکه ترتیبی بدهید که فرد پس از مصرف سیگار بهردلیلی دچار حالت تهوع یا نوعی رنجش شود (مثلا پس از مصرف سیگار دچار دل درد یا سردرد شود). پس از مدت کوتاهی اجرای این روش فرد مذکور سیگار را با آن رنجش تداعی می‌کند و لذا دچار انزجار از سیگار می‌شود.

این روش یک محدودیت دارد و آن اینست که شما نمی‌توانید خودتان را آگاهانه شرطی کنید لذا نمی‌توانید این روش را در مورد خودتان بکار ببرید (بهمین دلیل من عنوان را اینگونه انتخاب کردم) اما استفاده از روش انزجار درمانی در ترک دادن ناآگاهانه دیگران بسیار مناسب است. وقتی در حال اجرای این روش هستید باید دو نکته را رعایت کنید:

۱-از مواد خطرناک برای ایجاد احساس رنجش استفاده نکنید. برای یافتن داروهای مناسب می توانید از پزشکان کمک بگیرید.

۲-در طی دوره درمان وقتی فرد دچار رنجش می‌شود به نوعی به او القا کنید که این رنجش بخاطر مصرف سیگار است (مثلا اینکه “در بدنت اتفاقاتی افتاده که به سیگار واکنش منفی نشان می‌دهد”).

در نهایت باید گفت؛ هرچند این روش ممکن است کمی بیرحمانه بنظر برسد (و بهمین دلیل است که خیلی در جامعه رایج نیست) اما وقتی به منافع ترک سیگار نگاهی بیندازید می‌بینید بکار بردن این روش به بیرحمانه بودنش می‌ارزد.

ترک سیگارنویسنده: دکتر نایجل باربر

روانشناس تکاملی

منبع: PSYCHOLOGY TODAY

مترجم: حمید ابراهیمی زاده

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر می دهد

avatar
  وارد شدن  
آگاه ساختن از